เรือโจรสลัดลำนั้นไม่ได้เข้าฝั่งเหมือนเรือคนมาทำบุญ
มันเข้ามาด้วยจังหวะของคนที่ชินกับทะเล ชินกับอาวุธ และชินกับการทำให้ผู้อื่นหลีกทาง
ตามสำนวนที่เล่าสืบต่อกันมา โจรสลัดแล่นเรือเลียบฝั่งแถบวัดพะโคะ แล้วเห็นหลวงปู่ทวด หรือสมเด็จพะโคะ มีลักษณะแปลกกว่าคนทั่วไป
พวกเขาไม่ได้เข้ามาด้วยศรัทธา
แต่เข้ามาเพราะ “ใคร่จะลองดี”
โจรสลัดคิดว่าตนมีเรือ มีแรง มีอาวุธ และมีสิทธิ์จะพาใครไปก็ได้
โจรสลัดพาท่านลงเรือ
ฝั่งค่อย ๆ ถอยห่างออกไป
วัดและต้นไม้ริมฝั่งเล็กลง
เสียงคลื่นรอบเรือดังชัดขึ้น
บนเรือ ลูกเรือยังพูดคุยกันตามปกติ
บางคนหัวเราะ
บางคนมองพระที่นั่งนิ่งอยู่ด้วยความสงสัย
หลวงปู่ทวดไม่ได้ขัดขืน
ไม่ได้ต่อว่า
ไม่ได้แสดงความหวาดกลัว
ท่านเพียงนั่งสงบอยู่กลางเรือโจรสลัด
ช่วงแรก เรือยังแล่นออกจากฝั่งได้
แต่เมื่อออกห่างไปได้ไม่นาน เรื่องก็เริ่มผิดธรรมดา
เรือเหมือนช้าลง
ใบเรือรับลม แต่เรือไม่ค่อยเดิน
ฝีพายออกแรง แต่เรือไม่ไปตามแรงพาย
หางเสือถูกขยับแล้วขยับอีก แต่ทิศทางยังไม่ตอบเหมือนเดิม
หัวหน้าเรือสั่งให้ดูเชือก
ดูใบเรือ
ดูท้องเรือ
ดูหางเสือ
ทุกอย่างที่ควรถูกตรวจ ถูกตรวจหมดแล้ว
แต่เรือก็ยังไปต่อไม่ได้
ตอนแรกพวกเขาโกรธ
โจรสลัดที่คุ้นกับการสั่งคน ย่อมไม่ชอบสิ่งที่สั่งไม่ได้
เสียงตะโกนดังขึ้น
ฝีพายถูกเร่งให้ใช้แรงมากขึ้น
คนบนเรือเริ่มด่ากันเอง
แต่ทะเลไม่ตอบรับความโกรธของพวกเขา
เรือยังนิ่งอยู่กลางน้ำ
วันแรกผ่านไปด้วยความหงุดหงิด
พวกเขายังคิดว่านี่คงเป็นเรื่องของลม เรื่องของน้ำ หรือเรื่องของจังหวะทะเล
แต่พอเวลาผ่านไป ความหงุดหงิดเริ่มกลายเป็นความไม่สบายใจ
น้ำดื่มที่เตรียมไว้ถูกใช้ไปเรื่อย ๆ
คนพายเหนื่อย
คนคุมเรือเหนื่อย
คนที่เคยยืนสั่งก็เริ่มเสียงแห้ง
แดดกลางทะเลไม่ได้ปรานีใคร
วันที่สอง ความกลัวเริ่มขึ้นเรือ
ไม่มีใครพูดคำว่า “กลัว” ออกมาตรง ๆ
แต่เห็นได้จากมือที่เปิดภาชนะน้ำบ่อยขึ้น
เห็นได้จากคนที่จิบน้ำแล้วเงียบลง
เห็นได้จากสายตาที่มองฝั่งไกล ๆ แล้วมองกลับมาที่น้ำรอบตัว
รอบเรือมีแต่น้ำ
น้ำกว้างสุดสายตา
น้ำกระทบลำเรือทั้งวันทั้งคืน
น้ำสะท้อนแดดจนแสบตา
แต่น้ำนั้นดื่มไม่ได้
ยิ่งอยู่กลางทะเลนาน น้ำทะเลยิ่งไม่ใช่ทางหนี
มันกลายเป็นสิ่งที่ล้อมพวกเขาไว้
เมื่อเวลาล่วงไปอีกหลายวัน ภาชนะน้ำเริ่มเบา
คำสั่งให้ประหยัดน้ำดังขึ้นบนเรือ
คราวนี้ไม่มีใครหัวเราะ
คนที่เคยมั่นใจว่าเรือลำนี้เป็นของตน เริ่มรู้สึกเหมือนเรือทั้งลำกลายเป็นกรง
คนที่เคยคิดว่าตนพาพระรูปหนึ่งออกทะเลได้ เริ่มรู้สึกว่าตนเองต่างหากที่ถูกพาให้มาติดอยู่กลางทะเล
บนเรือนั้น หลวงปู่ทวดยังสงบ
ความสงบของท่านไม่ได้ดัง
แต่ยิ่งเวลาผ่านไป มันยิ่งชัด
คนอื่นร้อน
ท่านเย็น
คนอื่นกระวนกระวาย
ท่านนิ่ง
คนอื่นหาทางออกจากเรือ
ท่านเหมือนอยู่กับทางออกบางอย่างที่คนอื่นยังมองไม่เห็น
เมื่อความกระหายกดลงมาถึงที่สุด หัวหน้าโจรสลัดจึงเริ่มอ่อนลง
บางทีคนแข็ง เวลาจะยอมจริง ๆ ไม่ได้พูดยาว
เขาอาจเพียงมองท่าน
หรือถามด้วยเสียงที่ไม่แข็งเหมือนเดิม
หรือยอมรับเงียบ ๆ ว่าเรือลำนี้ไปต่อไม่ได้แล้ว
หลวงปู่ทวดเมตตาคนบนเรือ
ไม่ใช่เพราะพวกเขาเริ่มเรื่องมาดี
แต่เพราะความเมตตาไม่ได้เลือกเกิดเฉพาะต่อหน้าคนที่น่ารัก
บางครั้ง ความเมตตาเกิดขึ้นต่อหน้าคนที่กำลังหลง กำลังแข็ง และกำลังถูกความทุกข์สอนให้เห็นขอบเขตของตนเอง
ตามตำนานเล่าว่า ท่านเอาเท้าซ้ายแช่หรือเหยียบลงในน้ำทะเล
บางสำนวนกล่าวถึงแสงหรือประกายที่ปรากฏ
คนบนเรือคงเงียบไปทั้งลำ
เพราะสิ่งที่อยู่ตรงหน้าคือน้ำทะเล
น้ำที่พวกเขารู้มาตลอดชีวิตว่าดื่มไม่ได้
แล้วท่านจึงบอกให้พวกโจรตักน้ำตรงนั้นขึ้นมาชิม
เมื่อมีคนตักขึ้นมาชิม
น้ำนั้นไม่เค็ม
มันกลายเป็นน้ำจืด
คนที่เมื่อวานยังตะโกนสั่ง
วันนี้ก้มลงตักน้ำด้วยมือที่สั่น
คนที่เคยหัวเราะ
วันนี้เงียบ
คนที่เคยคิดว่าตนคุมเรือได้
วันนี้รู้แล้วว่า เรือ ชีวิต และทะเล ไม่ได้อยู่ในมือเขาทั้งหมด
น้ำจืดในตอนนั้นจึงไม่ใช่แค่น้ำสำหรับดับกระหาย
มันเป็นสิ่งที่ทำให้คนทั้งเรือหยุด
หยุดจากความดื้อ
หยุดจากความหยาบ
หยุดจากความคิดว่ากำลังของตนใหญ่พอจะเอาชนะทุกอย่าง
ตำนานเล่าต่อว่า โจรสลัดเกิดความเลื่อมใส กราบไหว้ขอขมา และพาท่านกลับขึ้นฝั่ง
ตรงนี้เองที่คำว่า “ใคร่จะลองดี” กลับความหมายทั้งเรื่อง
ตอนแรก โจรสลัดคิดจะลองพระ
แต่กลางทะเล สิ่งที่ถูกลองกลับเป็นใจของพวกเขาเอง
เรือลำเดิมยังอยู่
อาวุธเดิมยังอยู่
หัวหน้าเรือคนเดิมยังอยู่
แต่ความมั่นใจแบบเดิมไม่อยู่แล้ว
หลายวันที่เรือไม่ไปไหน
น้ำดื่มที่ค่อย ๆ หมด
คอที่แห้งลง
และน้ำจืดที่เกิดขึ้นต่อหน้าต่อตา
ทำให้ความแข็งของคนบนเรือลดลงทีละชั้น
การขอขมาจึงไม่ใช่เพียงคำพูดเพื่อให้เรื่องจบ
แต่มันคือจังหวะที่คนซึ่งเคยคิดว่าตนเหนือกว่า
ยอมรับว่ามีบางอย่างสูงกว่ากำลังของตน
เรือที่เคยพาพระออกทะเลด้วยความอยากลองดี
จึงกลับเข้าฝั่งด้วยใจอีกแบบหนึ่ง
ไม่ใช่ใจของผู้ชนะ
แต่เป็นใจของคนที่ถูกทะเล ความกระหาย และเมตตาของพระสอนกลางทาง
นี่คือความต่างของสำนวนโจรสลัดกับสำนวนเรือไปอยุธยา
สำนวนเรือไปอยุธยาเล่าถึงคนร่วมทางที่กำลังขาดน้ำ
แรงกดดันคือความกลัวตายของผู้โดยสารกลางทะเล
น้ำจืดในสำนวนนั้นจึงเป็นภาพของการช่วยชีวิต
แต่สำนวนโจรสลัดเริ่มจากคนที่แข็ง
แรงกดดันไม่ได้มาจากความกลัวตั้งแต่แรก
แต่มาจากการที่ความมั่นใจของคนค่อย ๆ ถูกทำให้พังลงทีละชั้น
เรือไปไม่ได้
แรงคนไม่พอ
น้ำดื่มร่อยหรอลงจนแทบไม่เหลือให้แบ่งกัน
อำนาจใช้ไม่ได้
น้ำจืดในสำนวนนี้จึงเป็นทั้งการช่วยชีวิต และการหยุดใจที่แข็ง
บ้านพ่อไพรัชอยากเล่าสองสำนวนนี้แยกกันด้วยความเคารพ
และเก็บไว้เป็นสองเสียงของศรัทธา
เสียงหนึ่งเล่าถึงคนที่กำลังจะขาดน้ำ
อีกเสียงหนึ่งเล่าถึงคนที่กระหายอำนาจ จนต้องถูกความกระหายจริง ๆ สอนกลางทะเล
และทั้งสองเสียงต่างทิ้งภาพเดียวกันไว้
ภาพน้ำจืดที่เกิดขึ้นในเวลาที่มนุษย์ไปต่อไม่ได้